درمنابع اصلی نهضت جنگل زادگاه "یونس " ملقب به  "میرزا کوچک جنگلی " شهر رشت ومحله ی  قدیمی آن " استادسرا" واقع در شمال غربی میدان قدیمی این شهر یعنی " سبزه میدان " ذکر شده است .( ۱)

    محله ای که  زادگاه بسیاری از نام آوران دیگر نیز بوده است گرچه اکنون حا ل وهوای گذشته را ندارد و با ساخت و سازهای بد قواره ی عاریت گرفته از بیگانگان ، رنگ وبوی بومی ومحلی خود را به کلی از دست داده است (.۲)

    میرزا کوچک هم ،در همین محله ودر خانواده ای متوسط واز طبقه ی مستوفیان خرده پا به سال ۱۲۵۷خورشیدی دیده به جهان گشود.( ۳)    او  بر خلاف هم سن وسالان ، در زندگی پر فراز ونشیب  خود ، مسیر دیگری را در پیش گرفت ونقشی بس سترگ ، نه فقط در تاریخ گیلان ، بلکه در تاریخ ایران زمین ایفا کرد و نام خود را در دفتر آزادی خواهان جهان ثبت نمود .

    بر حسب یک سند موجود، میرزا در سال۱۲۹۱ خورشیدی طی دست خطی به برادر کوچکش (میرزا رحیم جنگلی داماد حسن خان آلیانی ملقب به معین الرعایا ) وکالت می دهد که خانه ی پدری را " به اجاره یا به مصرف فروش برساند. "( ۴)

    ۹سال پس از شهادت میرزا درسال۱۳۰۹خورشیدی منزل پد ری میرزا به مبلغ " هفتصد وپنجاه تومان  " به تملک شخصی به نام " آقا ابراهیم نی سانیان کلیمی " در می آید .( ۵)برطبق این سند ، چنین به نظر می رسد که خانه ی پدری میرزا، تقریبا پس از دو دهه از اقدام برای اجاره یا فروش ، به لحاظ عرصه و اعیان در زمان سلطنت رضا شاه ، بسیارارزشمند  و به جهت وسعت  نیز بیش تر از حد کنونی بود .

    به هرحال ، این خانه بر حسب تصاویر موجود ، احیانآ به دلیل  بی توجهی مالک یا مالکان بعدی  شرایط آب و هوایی منطقه به تدریج به ویرانه بدل گردید. در سال ۱۳۸۱خورشیدی و در " شرایطی که می رفت به دست پیمانکار ساختمانی به کلی محو گردد وبه یک مجتمع مسکونی تبدیل شود" به کمک " فرهنگ دوستان گیلانی " و با " مشارکت شورای اسلامی وشهردار شهر رشت " از تخریب و نابودی کامل نجات یافت .با همت هیئت مدیره " بنیاد پژوهشی و فرهنگی میرزا کوچک جنگلی " به ریاست شادروان میر ابوالقاسمی وبا دعوت از کارشناسان خبره معماری تصمیم گرفته شد تا این خانه با همان سبک وسیاق قدیمی دوباره ساخته شود . به دنبال این تصمیم،  در آبان ۱۳۸۳عملیات اجرایی با سازی خانه میرزا  با بودجه ی " دونیم میلیونی تومانی " – که بیش تر آن از کمک های مردمی تأمین شده بود – با نظارت مهندس نیک راه ( کارشناس منتخب میراث فرهنگی استان  )آغاز گردید .( ۶ )

  سر انجام با گذشت سه سال  ، خانه میرزا با استفاده از مصالح بومی  ساخته شد . باهمت بنیاد پژوهشی میرزا ،کتابخانه تخصصی ومرکز اسناد نهضت جنگل  د ر آن راه اندازی شد. در سال های اخیر به دلیل بروز اختلاف نظر میان بنیاد یاد شده  وبرخی سازمان ها ، این مکان ازدست هیئت مدیره بنیادخارج و به بخش فرهنگی شهرداری رشت وا گذار شد..با این همه ، یادمان بزرگ نهضت جنگل  ،هم چنان در همان محله ی استاد سرا ی رشت پذیرای عموم علاقمندان است .

 پی نوشت ها :

منابع نزد نگارنده محفوظ است.