دربررسی جغرافیای مبارزات روحانیت پیشگام در مبارزه با رژیم پهلوی در سطح کشورـدر مرحله نخست نهضت آبت الله سید روح الله خمینی از بین ۲۲ شهر مهم ایران ،شهر رشت "در رتبه ی هشتم قرار دارد وازمیان روحانیون مقیم رشت که از نهضت آیت الله سید روح الله خمینی پشتیبانی کردند نام آیات وعلما : سید محمود ضیابری،صادق احسان بخش، سید حسن بحرالعلوم ،سیدحسین رود باری و محمد لاکانی در اسناد و مکاتبات منابع امنیتی رژیم شاه به چشم می خورد. به رغم این که آیت الله ضیابری زعامت جامعه ی روحانیون گیلان وبه موازات آن همراهی وهمگامی بانهضت حاج آقا روح الله خمینی را از رشت برعهده داشت اما نمی توان از نقش حجت الاسلام صادق احسان بخش ـ از شاگردان آیت الله خمینی که در سال ۱۳۳۹ .ش .به دعوت اهالی رشت از حوزه علمیه قم به رشت بازگشت به عنوان نمایندهیک ایشان دردریافت وجوه شرعی به تبلیغ آموزه های نهضت پرداخت ـ غفلت نمود. درجریان لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی، مراجع و علمای رشت از جمله: محمود ضیابری ، حسن بحرالعلوم ، حسین رودباری و محمد لاکانی طی ارسال تلگرافی به نخست وزیر اسدالله علم با ذکر براهین شرعی و قانونی ، برخی از اصول لایحه رد کردند. هم چنین سه روز قبل از برگزاری رفراندوم اصول ششگانه آقایان ضیابری وبحرالعلوم درحضور جمع کثیری از بازاریان وکسبه رشت درمسجد کاسه فروشان به ایراد سخن پرداختند وبه شدت از اقدامات رژیم شاه انتقاد کردند ومتعاقب آن برای پیوستن به علمای متحصن به سمت تهران حرکت کردند که درمسیررشت به رودبار توسط مأمورین امنیتی شاه دستگیر وبه زندان قزل قلعه منتقل شدند. آیت الله خمینی به محض اطلاع از زندانی شدن شان با ارسال تلگرافی از آن ها تفقد به عمل آورد و....